Từ "Thành phố công nghiệp" đến khát vọng trung tâm đổi mới sáng tạo
Hải Phòng đang từng bước dịch chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Việc Hải Phòng lần đầu tiên nằm trong 1.000 hệ sinh thái khởi nghiệp nổi bật nhất thế giới theo bảng xếp hạng Global Startup Ecosystem Index 2026 của StartupBlink (báo cáo uy tín toàn cầu) không chỉ là thứ hạng hay danh hiệu mang tính biểu tượng.
Điều đáng tự hào chính là sự ghi nhận quốc tế đối với những bước chuyển mình rõ nét của thành phố trong quá trình đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp.
Cạnh tranh giữa các địa phương không chỉ nằm ở việc thu hút vốn đầu tư hay mở rộng quy mô sản xuất. Thay vào đó, lợi thế cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào năng lực đổi mới sáng tạo, tốc độ chuyển giao công nghệ và khả năng hình thành các doanh nghiệp sáng tạo. Vì vậy, việc Hải Phòng xuất hiện trên bản đồ khởi nghiệp toàn cầu được xem là một dấu mốc quan trọng trong quá trình định vị chiến lược phát triển của thành phố.
Nhiều năm trước, khi nhắc đến Hải Phòng, người ta thường nghĩ đến một đô thị công nghiệp truyền thống với lợi thế cảng biển và hạ tầng giao thông. Nhưng thực tế cho thấy nếu chỉ dựa vào các động lực tăng trưởng cũ, rất khó để duy trì tốc độ phát triển dài hạn trong bối cảnh kinh tế số và kinh tế tri thức đang bùng nổ trên phạm vi toàn cầu. Chính vì vậy, việc thành phố kiên trì theo đuổi định hướng lấy khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực cốt lõi suốt gần một thập niên qua là bước đi có tính chiến lược.
Điều đáng ghi nhận là hệ sinh thái khởi nghiệp của Hải Phòng không phát triển theo hướng phong trào hay chạy theo số lượng dự án. Thành phố đang lựa chọn con đường đi vào chiều sâu, lấy khả năng thương mại hóa công nghệ và hiệu quả thực chất làm thước đo. Việc nhiều dự án được hỗ trợ đã tạo doanh thu, việc làm và phát triển thành doanh nghiệp khoa học - công nghệ từ chính tài sản sở hữu trí tuệ là minh chứng rõ nét cho cách tiếp cận này.
Sự chuyển động của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Hải Phòng không tách rời nền tảng kinh tế đang tăng trưởng mạnh mẽ của thành phố. Một địa phương duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số liên tục trong nhiều năm không chỉ tạo ra nguồn lực đầu tư cho khoa học - công nghệ, mà còn hình thành thị trường đủ lớn để các startup thử nghiệm, mở rộng và thương mại hóa sản phẩm. Đây là điều kiện không phải địa phương nào cũng có được.
Ở góc độ phát triển dài hạn, điểm đáng chú ý của Hải Phòng nằm ở tư duy chính sách. Những cơ chế đặc thù như miễn giảm thuế cho startup, chuyên gia, nhà khoa học; vận hành quỹ đầu tư mạo hiểm; thí điểm sandbox cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược như AI, chip bán dẫn hay NetZero cho thấy thành phố không chỉ dừng ở khuyến khích tinh thần khởi nghiệp, mà đang chủ động tạo lập môi trường thể chế cho đổi mới sáng tạo phát triển.
Trong kỷ nguyên kinh tế số, lợi thế cạnh tranh không còn nằm chủ yếu ở tài nguyên hay lao động giá rẻ, mà thuộc về những nơi có khả năng thu hút chất xám, công nghệ và dòng vốn sáng tạo.
Một địa phương muốn vươn lên thành cực tăng trưởng mới buộc phải xây dựng được hệ sinh thái đủ sức kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, quỹ đầu tư và mạng lưới chuyên gia quốc tế. Những hợp tác gần đây của Hải Phòng với các tập đoàn, quỹ đầu tư và tổ chức công nghệ nước ngoài cho thấy thành phố đang đi theo hướng đó.
Một vị trí trong bảng xếp hạng quốc tế mới chỉ là điểm khởi đầu. Khoảng cách từ top 1.000 đến mục tiêu top 200 thành phố đổi mới sáng tạo toàn cầu vào năm 2030 là chặng đường dài, đòi hỏi không chỉ nguồn lực mà còn cả tầm nhìn chiến lược và sự kiên định trong chính sách phát triển. Điều quan trọng lúc này là tiếp tục đẩy mạnh hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, duy trì môi trường cởi mở cho các ý tưởng mới và hình thành văn hóa dám thử nghiệm, dám chấp nhận rủi ro trong cộng đồng doanh nghiệp.
Việc Hải Phòng bước đầu ghi tên mình trên bản đồ khởi nghiệp toàn cầu vì thế không chỉ là niềm tự hào của riêng thành phố, mà còn cho thấy một hướng đi đáng chú ý trong tư duy phát triển của các đô thị Việt Nam hiện nay: muốn bứt phá, không thể chỉ mở rộng không gian kinh tế, mà phải mở rộng không gian sáng tạo.